Polityka historyczna a wizerunek kraju. W jaki sposób opowiadać światu o polskiej historii XX wieku
Tuż przed rocznicą odzyskania Niepodległości, w poniedziałek 9 Listopada 2026 r. doradcy prezydenta RP Karola Nawrockiego Jan Józef Kasprzyk wygłosił prelekcję „Polityka historyczna a wizerunek kraju. W jaki sposób opowiadać światu o polskiej historii XX w”. Wydarzenie odbyło się w ramach cyklu Fundacji Archiwum Jana Olszewskiego „Głos o Polsce. SIŁA DUCHA – SIŁA PAŃSTWA”. Partnerem jest Województwo Lubelskie – Urząd Marszałkowski Województwa Lubelskiego w ramach programu „Warto być Polakiem”, a współorganizatorem Lubelskie Centrum Konferencyjne.

Po powitaniu gości i uczczeniu minutą ciszy ofiar sobotniego zamachu w Krakowie prezes fundacji, dr Justyna Błażejowska, wygłosiła wprowadzenie, w którym podkreśliła, że każde szanujące się państwo prowadzi politykę pamięci, zarówno na użytek wewnętrzny, budując kod kulturowy wspólnoty, jak i zewnętrzny, pokazując wkład Polaków w dzieje Europy i świata oraz przeciwstawiając się przekłamaniom godzącym w dobre imię Polski. Przypomniała, że wiek XX był dla Polaków stuleciem odzyskania niepodległości w 1918 roku, utraty jej w 1939 i ponownego odzyskania pół wieku później, a dziś wiąże się z walką o podmiotowość w niebezpiecznym świecie. Wskazała na głośne przykłady zniekształcania polskiej historii - słowa Baracka Obamy o „polskim obozie śmierci” z 2012 roku, wypowiedzi Guya Verhofstadta o „faszystach i neonazistach” na ulicach Warszawy, unikanie słowa „Niemcy” przez Donalda Tuska, słowa wiceprezydenta Gdańska Piotra Grzelaka czy Bronisława Komorowskiego o „narodzie ofiar, który bywał sprawcą”, podkreślając, że uderzają one w polską rację stanu niezależnie od tego, czy pochodzą z zewnątrz, czy od krajowych władz. Przywołała też zniszczenia Lublina w latach 1939-1944 jako przykład materialnych strat, o których warto opowiadać światu.
Główny prelegent, Jan Józef Kasprzyk, doradca prezydenta RP, rozpoczął od przypadku Jana Karskiego i uroczystości w Białym Domu, by pokazać, że wizerunek kraju zależy od tego, kto pierwszy opowie jego historię i jakich słów użyje - prawda bowiem nie wygrywa dlatego, że ma rację, lecz wtedy, gdy potrafimy sprawić, by została usłyszana. Diagnozował wieloletnie zaniedbania, posługując się teorią „pedagogiki wstydu” Bronisława Wildsteina, zgodnie z którą po 1989 roku polskie dziedzictwo traktowano jako przeszkodę w integracji europejskiej i modernizacji, każąc się go wstydzić i odrzucić; przywołał też niefortunne słowa Władysława Bartoszewskiego o „brzydkiej pannie bez posagu”. Przełomem w myśleniu o polityce pamięci była według niego prezydentura warszawska Lecha Kaczyńskiego i stworzenie nowoczesnego Muzeum Powstania Warszawskiego, a Karol Nawrocki ujął rzecz krótko: prowadzenie polityki pamięci nie jest szansą, lecz koniecznością.
Kasprzyk podkreślał, że polityka historyczna ma dwa wymiary - wewnętrzny, budujący dojrzałą dumę i energię wspólnoty (naród zakompleksiony jest narodem bez ambicji, a naród wiecznie przepraszający nie chce czynić niczego ku przyszłości), oraz zewnętrzny, opowiadający o polskim wkładzie w dzieje świata i natychmiast reagujący na kłamstwa. Wskazał cztery cele: pokazanie polskiego wkładu w dzieje Europy i świata (II wojna światowa, Enigma, bitwa o Anglię, wyzwolenie Francji, Belgii, Holandii i Italii, a wcześniej rok 1920 i obrona cywilizacji przed bolszewizmem, oraz wkład w zwycięstwo nad komunizmem), pokazanie Polski nie tylko walczącej, ale też twórczej i sprawczej (rok 1918, Gdynia, COP, Solidarność), reagowanie na kłamstwa oraz wyprzedzanie fałszu własną, permanentną opowieścią. Przekonywał, że wiek XX to nie tylko ciąg katastrof, lecz opowieść o wychodzeniu z klęsk i o „genie wolności”, a maksyma „być zwyciężonym i nie ulec to zwycięstwo” dobrze oddaje tę narrację; wdzięczność innych zaczyna się wtedy, gdy cudzy bohater staje się częścią własnej historii, dlatego warto opowiadać Francuzom, Belgom, Holendrom, Anglikom i Włochom o szlaku I Dywizji Pancernej, II Korpusu Polskiego i polskich lotnikach, a także o ratowaniu Żydów - Ulmach, Markowej, Rzegocie, grupie Ładosia i Sprawiedliwych.

Jako praktyczne przykłady polityki pamięci z lat 2015–2023 prelegent wymienił projekt IPN „Szlaki nadziei. Odyseja Wolności” (120 miejsc w 50 krajach na 5 kontynentach, materiały w 30 językach, ponad milion odbiorców), Biuro Nowych Technologii IPN z nowoczesnymi formami przekazu (kapsuły czasu, avatar misia Wojtka), ponad półtora tysiąca międzypokoleniowych i międzynarodowych wydarzeń z udziałem ostatnich żyjących świadków historii, wyprawy Polskich Sprawiedliwych do Izraela - podczas których doszło m.in. do sprostowania fałszywego podpisu pod zdjęciem getta łódzkiego w Yad Vashem - oraz działalność Instytutu Pileckiego z agendami w Berlinie i Stanach Zjednoczonych. Bilans tych lat ocenił pozytywnie, ponieważ pozostawiono wydarzenia, wspomnienia i instytucje zdolne działać dłużej niż kadencja ich twórców, ale zastrzegł, że potrzebna jest konsekwencja i ciągłość, której po grudniu 2023 roku zabrakło: wymieniono kierownictwo Instytutu Pileckiego, z Muzeum II Wojny Światowej zniknęli Ulmowie, Pilecki i ojciec Kolbe, odstąpiono od Rapperswilu, a MSZ zakazał przekazywania raportu o reparacjach. Krytykował też powrót relatywizacji historii - obchody ku czci Armii Ludowej współorganizowane przez państwo, uroczystości rocznicy rewolty stalinowskiej w Hiszpanii z asystą wojskową i udziałem wiceministra obrony, mówienie o „dobrze i źle wyklętych”, a także nową podstawę programową wykreślającą polskie zwycięstwa i drastyczne okrojenie budżetu IPN. Postulował lepszą koordynację polityki pamięci, być może w formule pełnomocnika rządu, wspólny kalendarz działań i priorytety, a także troskę o świadków historii, których wkrótce zabraknie.
W dyskusji głos zabrali m.in. Bartłomiej Michałowski, który optymistycznie wskazywał na młode, bez kompleksów pokolenie odnoszące sukcesy i apelował o publikowanie o Polsce po angielsku (reklamując książki „Polish Minds in Science” i „Poland. An Appetite for Life”); Jacek Schirmer, mieszkający w Belgii, krytykował ubóstwo materiałów o Polsce w placówkach zagranicznych i proponował wydawanie przystępnej historii Polski w językach obcych oraz stypendia dla doktorantów zajmujących się historią Polski; Władysław Judycki przypominał o wkładzie Polski w cywilizację europejską, poczuciu wolności i cywilizację techniczną; Marek Tobera pytał o przegląd istniejących świadectw, takich jak dziennik Jadwigi Ankiewicz z Majdanka, i o pracę nad elitami zachodnimi, czego przykładem była dyskusja polskich historyków o Snyderze pomijająca kategorię narodową.
Jan Józef Kasprzyk zgodził się, że praca z elitami i fachowcami to konieczność, chwalił archiwa historii mówionej (Muzeum Powstania Warszawskiego, IPN, Polskie Radio), opowiadał o przejmującym dokumencie o Monte Cassino i historii kapitana Flisaka oraz o pułkowniku Ottonie Hulackim nad grobem Mieczysława Begina, a także o corocznych wyjazdach z Wandą Półtawską do Ravensbrück i wysiłkach na rzecz upamiętnienia Gusen.
Relacja wideo: Michał KK

from Blogpress - Relacje i opinie https://ift.tt/xA7npzy
via IFTTT