Prof. Andrzej Zybertowicz - Wyzwanie suwerenności intelektualnej Polski
18 maja 2026 r. odbył się zorganizowany przez Fundację Archiwum Jana Olszewskiego wykład prof. Andrzeja Zybertowicza o wyzwaniu, jakim jest zachowanie przez Polaków suwerenności intelektualnej.
Spotkanie odbyło się z cyklu „Głos o Polsce” pod hasłem „Siła ducha, siła państwa”. Dr Justyna Błażejowska prezes Fundacji podkreśliła, że celem cyklu jest wzmacnianie postaw patriotycznych i refleksja nad duchowymi oraz kulturowymi podstawami siły państwa. Zwróciła uwagę na zagrożenia płynące z lewicowego „marszu przez instytucje”, strategii przejmowania władzy poprzez infiltrację kulturową – nawiązując do koncepcji Gramsciego – oraz na kryzys tożsamości na Zachodzie, wynikający z odrzucenia chrześcijańskich korzeni.
Główny prelegent, prof. Andrzej Zybertowicz przedstawił wykład o wyzwaniu suwerenności intelektualnej. Zdefiniował ją jako zdolność do samodzielnej refleksji nad narzuconymi sposobami myślenia (przez rodzinę, szkołę, media) oraz do aktywnego generowania warunków własnego sądu – nie zaś jako intelektualną autarkię. Podkreślił, że suwerenność intelektualna jest „matką wszystkich innych rodzajów suwerenności” (militarnej, energetycznej, kulturowej), bo bez kompetentnej oceny nie da się podejmować optymalnych decyzji. Profesor wyróżnił trzy style myślenia: punktowe (skupione na pojedynczych zdarzeniach), warstwowe (śledzące procesy) i systemowe (najtrudniejsze, ale kluczowe dla wygrywania w biznesie i polityce). Posłużył się metaforą „lokalnego optimum” – sytuacji, w której ktoś lub państwo osiągnęło pewien poziom, ale aby przejść wyżej, trzeba ryzykownie zejść w dolinę (chwilowe pogorszenie), co często paraliżuje instytucje i jednostki. Jako przykład podał dopłaty do mieszkań za czasów „dobrej zmiany” – zabrakło analizy systemowej, więc beneficjentami zostali deweloperzy, a nie młodzi ludzie.
Profesor Zybertowicz dokonał przeglądu epok: w czasach rozbiorów suwerenność intelektualna chroniła się w domach („twierdzą był nam każdy próg”), dziś smartfony pełnią rolę „oficerów werbunkowych”, odcinając dzieci od rodziców i niszcząc refleksję. W PRL-u, mimo represji, istniała przestrzeń półwolności (jak debaty w auli UMK), która rozbudziła niezależne myślenie – w przeciwieństwie do III RP, gdzie wielu polskich intelektualistów stało się „tragarzami idei” (za prof. Bukrawą-Rylską), biernie kopiując zachodnie teorie. Współcześnie media społecznościowe, sterowane algorytmami AI, strukturalnie utrudniają samodzielne myślenie, degradując uwagę i zdolności poznawcze – przeciętny nastolatek spędza 5–7 godzin dziennie przed smartfonem, co wpływa nawet na dzietność.
Prof. Zybertowicz sformułował siedem rekomendacji: m.in powszechną służbę publiczną („detoks cyfrowy” i naukę relacji), miliardowe inwestycje w polskie modele AI uwzględniające rodzime źródła, tworzenie instytucji kształcących ekstremalnie zmotywowanych intelektualistów poza obecną parametryzacją (punktozą i grantozą), budowę ponadpolitycznych forów dyskusyjnych (w odróżnieniu od negocjacji „przy otwartej kurtynie”, które zniszczyły potencjalną koalicję postsolidarnościową w 2005 roku), rozwój mediów opartych na długich formatach (podcasty), reformę polityki kulturalnej (z przestrogą przed ślepym naśladowaniem Korei Południowej – sukces gospodarczy okupiony atomizacją społeczną i najniższą dzietnością) oraz ostrożność wobec zawłaszczania fundacji i think tanków przez grupy interesu. Podkreślił, że obecne państwo polskie jest w klinczu i nie może być kołem zamachowym – pierwszymi aktorami zmian powinni być Kościół, mecenat prywatny, fundacje i samorządy (jak lubelskie).
W dyskusji zadawano pytania. Jeden z uczestników poruszył problem zarządzania kryzysowego: czasem cyfrowe systemy agregujące dane w czasie rzeczywistym pozwalały rozliczać decydentów, więc zaprzestano ich finansowania – oraz zwrócił uwagę, że niektórzy politycy sztucznie wywołują kryzysy, by w zamieszaniu przeforsować swoje cele. Zybertowicz zgodził się, że to efekt przejścia od demokracji do mediokracji i memokracji.
Kolejny uczestnik pytał o wychowanie krytycznego myślenia u młodych. Profesor odpowiedział, że nie każdy może być suwerenny intelektualnie (ze względów genetycznych lub rodzinnych), a nawet wśród uzdolnionych nie każdy chce – przywołał „ucieczkę od wolności” Ericha Froma. Zaznaczył też, że suwerenność intelektualna przed dojrzałością emocjonalną bywa ryzykowna (dyskrecja według Ratzingera). Kluczowe jest stworzenie ścieżki dla utalentowanych, by pracowali dla Polski, a nie dla zagranicznych korporacji – bo obecnie często finansujemy rozwój innych krajów.
Przedstawicielka środowiska artystycznego wyraziła poczucie osamotnienia: wielu artystów deklaruje apolityczność i robi karierę, zamiast angażować się w dziedzictwo narodowe. Prof. Zybertowicz odparł, że nie wolno nikogo zmuszać do bycia politycznym – to byłoby totalitarne – ale warto pokazywać, jak atrakcyjna może być przygoda z polskością jako odpowiedź na kryzysy i depresję.
.Inny uczestnik zauważył, że ewolucyjnie suwerenność intelektualna musiała być rozproszona w populacjach, inaczej cywilizacja by zginęła. Prof. Zybertowicz przyznał, że ewolucja nie optymalizuje poznania pod kątem prawdy, lecz przetrwania – i to nie jest tożsame. Zabrakło mu też w rekomendacjach źródeł finansowania; profesor wskazał na samorządy (jak lubelskie, które już skutecznie wydają środki na patriotyzm).
Ostatni głos dotyczył mechanizmu wyłaniania przedstawicieli o suwerenności intelektualnej. Profesor stwierdził wprost: nie można stworzyć takiego mechanizmu punktowo, można tylko uruchomić proces systemowy (siedem rekomendacji), który zwiększy prawdopodobieństwo. Przywołał własne doświadczenie z ankiety przed wyborami do Europarlamentu (2014) – pozornie szlachetne narzędzie okazało się fasadą. Nie ma prostego wzoru typu „miła buzia razy dobrze pofałdowany mózg” – nikt jeszcze nie wymyślił Einsteina od demokracji.
Relacja wideo: Michał KK
from Blogpress - Relacje i opinie https://ift.tt/zutaAYh
via IFTTT
